Salida al río. Lucía Gil

En vez de aprender en la escuela podemos hacerlo en el río a través de elementos y objectos de la naturaleza que encontramos en un bosque.

Es el mejor lugar para diferenciar nombres de árboles, pájaros, las condiciones en las que se encuentra el agua partiendo de los animales que habitan en ella. Podemos distinguir si un árbol es grueso, alto, si sus hojas son caducas, etc.

Los niños y niñas aprenden desde infantil. Muchas personas en el mismo espacio comparten diferentes curiosidades, dudas que puedan surgir mientras exploran por ejemplo, lo que se encuentra debajo de una simple piedra. Qué tipo de animal será, si habita en ese lugar con distintos animales.Preguntas que enfrente de una mesa en un aula no surgen tan fácilmente. Un paisaje de este tipo es un método increíble de aprendizaje.

El segundo punto a resaltar es la asamblea. Los niños al llegar su etapa de primaria, pasan a realizar cualquier actividad individual sin compartir con sus compañeros su forma de pensar o un vínculo más afectivo en el que escuchar una opinión diferente de un compañero no se convierta en una riña, sino en un aprendizaje positivo ya que les ayuda a pensar desde diferentes puntos de vista.

Cuando hicimos el ejercicio de guardar silencio durante unos simples minutos, jamás me imaginé escuchar tantos sonidos en tan escaso tiempo ya que en una hora de trayecto por el río, entre las voces y los ruídos del alrededor, como coches apenas distinguía el sonido de un pájaro. En ese instante, sentí un ambiente tranquilo, en el que se respiraba paz.

Todos estuvimos por un segundo en la piel de un niño, maravillados escuchando el simple viento pasar por delante de nuestros oídos, que el simple sonido de un pájaro se convierte en diferentes aves cantando de distintas maneras, que el agua al chocar con las piedras, emite un sonido muy agradable para nuestros oídos.

IMG-20181006-WA0004

 

 

Gústannos os contos, contamos un…?

Pensada para…

…. que as nenas e nenos experimenten a partir de diferentes materiais da natureza, novas formas de  utilización de los mesmos.

… que os cativos/as discriminen as formas dos diferentes elementos (redondas, cadradas, rectangulares …).

… que as crianzas distingan os tamaños dos elementos elixidos (grandes, pequenos, medianos …).

… que os nenos/as experimenten novas formas de achegarse á literatura.

Pasamos á acción…

Nesta proposta de animación á lectura adaptaremos o  conto “Un segredo do bosque”    de Javier Sobrino e Elena Odriozola da editorial OQO para contar nun entorno natural, usando elementos que se poidan observar na ribeira do río. Tamén se poden adaptar outros moitos contos coma por exemplo, “A mellor sopa do mundo”,” Pilú, Pilú”,” Corre , corre cabaciña”,  etc.

Co conto baixo o brazo emprenderemos o camiño cara ó lugar escollido. Unha vez alí, nós (as educadoras) cos materiais previamente preparados (bugallo, estrume, piña, pedra, tronquiño, rama, flor) pedirémoslle ós nenos/as que se senten nun semicírculo no chan para que vexan ben o que acontecerá.

Elementos conto Un segredo do bosque

Como precisamos silencio e atención, promoveremos a creación do ambiente idóneo mediante o retrouso dunha canción de Pablo Díaz chamada “Imos contar un conto” do seu álbum Tictac.

“pois imos contar un conto, un conto moi especial, non sabemos de que trata máis pronto se saberá”

Unha vez conseguida a calma, o silencio e a atención do nos auditorio comezaremos a  contar o noso conto.  Para iso unha de nós sentarase enfronte dos nenos/as co libro aberto na man, de maneira que todos/as podan ver as ilustracións do mesmo. Simultaneamente outra educadora collerá os materias, e irá presentando ós protagonistas e representando a historia á vez que se fai a narración de maneira compartida ca outra educadora (narradora e personaxes):

  • o esquío será un bugallo
  • o raposo será un estrume
  • o moucho será una piña dun piñeiro
  • o lobo será una pedra
  • o oso será un tronquiño
  • o leirón será una rama
  • a pita será una flor

A medida que imos contando o conto, cada vez que unha personaxe entre en acción, interactuaremos co elemento correspondente e moverémolo de forma que capte a atención dos nenos/as.

Precisamos…

… Un espazo axeitado dentro do bosque, unha zona chá e con herba curta onde poder sentármonos

… O conto ou contos escollido/s

… Os materias necesarios para contar o noso conto que neste caso son: pedra, pau, flores, bugallo, estrume, piña e tronco, mais que dependendo do conto escollido poden variar.

 

Enredamos e experimentamos coa auga

Pensada para

…que partindo da interacción cun elemento natural, como a auga, as crianzas se acheguen ao coñecemento da materia.

…que con algo tan simple como soltar unha pedra, un pau, unha folla ou outros materiais naturais, nun balde con auga, potenciar a capacidade de pensamento deductivo, desenvolvendo diferentes intelixencias.

Pasamos á acción

Escollido o lugar no que se vai desenvolver a proposta, preto do río, máis a unha distancia que permita as interaccións entre as crianzas e os materiais sen que exista perigo, garantindo que todo o grupo poida formar un corro.

Prepararemos dous baldes de plástico transparente e encherémolos ata a metade de auga, xuntámonos todas e todos arredor dos baldes e presentamos a dinámica da actividade coa axuda dunha pequena selección de obxectos naturais como algunha pedra, paos e follas, co obxecto de que se fagan unha idea de que materiais poden recolectar máis tarde.

Imagen 1

A continuación, pedirémoslle ás crianzas que recollan pola contorna dous ou tres materiais naturais que se poidan meter nos baldes. Insistiremos en que non se trata de coller moitos, senón cousas diferentes.

Unha vez feita a colleita, voltamos ao corro en torno aos baldes e de xeito organizado, en pequenos grupos, comezamos a experimentar cos elementos recollidos e a auga dos baldes. Non existe un guión previsto, deixando liberdade.

A actividade pode conducir ás crianzas a facerse preguntas sobre por que algúns obxectos flotan e outros non, por que uns afondan máis rápido que outros, por que se producen ondas cando algúns obxectos caen sobre a auga, se o que acontece no balde tamén ocorre no río, por que as cousas se ven diferentes a través da auga ou das paredes do balde… Co formato dunha asemblea promoverase que a través de diálogos moderados vaian formulando as súas preguntas e hipoteses e atopando respostas. As persoas adultas limitarémonos a animar e moderar a participación, se é preciso, observando con atención o que ocorre e documentando o proceso.

Rematada a actividade, coa participación de todas e todos, recolleremos todo deixando o espazo como estaba cando chegamos.

Precisamos…

… Un espazo chan e con boa luz.

… 2 baldes de plástico transparentes.

… Elementos naturais presentes no bosque (follas, paos, pedras, etc).

… Toallas ou papel para secarse as mans.

 

Construímos barcos que navegan polo río…

Pensada para…

Familiarizar ás crianzas co seu entorno recoñecendo e observando plantas, paxaros, insectos, árbores, flores….

Fomentar o vínculo co contorno que arrodea ás crianzas así como as dinámicas de coidado e respecto polo vivo a través da construción dun xoguete, o barco, respectuoso co medio ambiente.

Proporcionar experiencias reais nas que, nenas e nenos, poidan recibir información significativa do que observan e manipulan ao tempo que utilizan a linguaxe para expresar o que senten e interactuar coas demais crianzas.

Poñer en práctica experiencias lúdicas a través das que comprender as transformacións da natureza: mollado- húmido -seco, rápido- lento, frío- morno -quente…

Pasamos á acción…

Esta aventura comeza compartindo o que sabemos.. o que non sabemos.. o que queremos descubrir… aquilo que nos gusta, nos desgusta… todo canto vaia xurdindo ao redor do natural, das follas, dos ríos, dos bichiños… do que imos facer e do que non debemos facer…. que mellor que unha Asemblea para facelo…

Colocarémonos en semicírculo e preguntarémoslle aos nenos/as, a través dunha asemblea inicial, se coñecen o entorno natural no que imos a traballar, e presentarémoslle en que vai consistir o proxecto, a creación de barcos con materiais que se recollan na natureza e que desenvolveremos nos días posteriores.

Para iso é moi importante a súa opinión e os coñecementos que teñan xa con antelación.
Ese mesmo día, ou nos días anteriores sairemos a recoller os materiais ao redor do río, cun saquiño observaremos os camiños, as folliñas que hai no chan, os paociños que podamos ir atopando… sen arrincar nada… de calquera rama ou cortiza podemos facer construcións incribles!…

“..pero non podemos destruír fogares…. Teremos que observar detidamente se existe algún inquilino ou inquilina… para non cambiarlles de casa senón… terían que cambiar de escola tamén!, perderían de vista aos seus amigos e amigas!….»

É moi importante que durante o paseo e a busca de materiais comuniquemos todo aquillo que nós consideremos importante de xeito divertido e ameno… case como un conto, mantendo a atención e o interese das crianzas para que interactúen, falen, se expoñan cuestión….

Xa cos materiais recollidos, construiremos os barcos.

Primeiramente, ordenarémolos por tipos (clasificaremos as madeiras, e anacos de madeiras, por outra banda os paos e xa seguidamente colocaremos as follas que temos).Barcos-6

Pasaremos ao proceso de toma de decisións, respectando as individualidades de cada unha, temos que ter en conta que non todas as crianzas quererán utilizar os mesmos materiais. Calquera peza de madeira (pao, cortiza, piña, cáscara…) ao que se lle axuste unha folla (carballo, figueira, castiñeiro…) pode ser unha boa embarcación.

E unha vez que cada crianza teña o seu material, pasaremos á construción da nave… teremos que pedirlles que proben, ou pensen como van facer… mentres as acompañamos e axudamos na construción. Para atar as pezas, serviranos calquera herba resistente, ou corda natural. Non utilizaremos ningún material de plástico.

Xa remataremos o proxecto coa posta en funcionamento dos nosos barcos. En función do número de rapaces e rapazas que nos acompañen, iremos deixando en varios embarcadoiros (partes do río) as naves… e soltándoas unha a unha ou varias a un tempo e vendo como se desprazan polo río: se se manteñen, se hai vento, se hai correntes de auga ou está en calma…

Precisamos…

Madeiras ou elementos de madeira que atopemos durante o paseo como cortizas, paos, piñas, cáscaras de noz…

Follas das caídas, dependendo da estación teremos máis ou menos variedade pero recolleremos aquelas que temos polo chan, sen arrancar ningunha.

Para montalos utilizaremos corda natural de distintos grosores ou ramiñas flexibles.

Somos artistas, creamos con seixos…

Pensada para…

… que mediante elementos naturais presentes no río, como son os seixos, as crianzas traballen diferentes intelixencias: espacial, lóxico-matemática, lingüística, naturalista.

… que, a partir da manipulación dos seixos, as crianzas discriminen formas, cores e volumes, ao tempo que identifican diferentes texturas.

… que as crianzas desenvolvan propostas construtivas e/ou artísticas efémeras cos seixos como elemento.

Pasamos á acción…

Despois dun primeiro momento de exploración, no que as crianzas recoñezan o terreo e identifiquen elementos presentes no mesmo, sentaremos no chan e presentámoslle a colección de seixos que previamente teremos preparada –co obxecto de atenuar o impacto sobre o ecosistema no que desenvolvemos a nosa proposta-, pedíndolle que os observen, os toquen e experimenten con eles. Podemos estimular a exploración preguntando sobre a temperatura, o peso, o tamaño, …, deixando a máxima autonomía posíbel.

Seixos para autonomía

Unha vez satisfeita a curiosidade, distribuímos ás crianzas en pequenos grupos e, arredor dun lote de seixos, estimulámolas para que realicen algunha acción ou produción cos mesmos. Durante o desenvolvemento da actividade as persoas adultas deixaremos liberdade de acción, limitándonos a observar e documentar o proceso, intervindo só en caso de que sexa estritamente preciso.

Tamaños

A medida que os grupos van rematando as súas propostas retíranse para, finalmente, facer un percorrido conxunto polas mesmas pedíndolle a cada grupo que faga unha presentación da mesma.

Antes de dar por rematada a actividade tiraremos fotografías de todas as producións, introducindo o concepto de arte efémero asociado á necesidade de preservar o contexto do bosque…

Precisamos…

… Un espazo axeitado dentro do bosque.

… Un lote de seixos de distintos tamaños, formas e cores

Sentimos coa pel, enredamos co tacto…

Pensada para…

… que as crianzas vaian adquirindo progresivamente unha maior indentidade e autonomía persoal ao tempo que asentan as súas experiencias no coñecemento do contorno.

… que aproveitando as posibilidades da natureza, as crianzas perciban novas sensacións.

… que mediante a exploración e a experimentación, a través do tacto, as crianzas descubran e  identifiquen diferentes texturas dos elementos naturais.

Pasamos á acción…

Prepararemos un percorrido sensorial para explorar cos pés distintos materiais que nos ofrece o contorno e dispoñeremos dunhas caixas sensoriais que permitan a exploración coas mans dos mesmos materiais.

A proposta divídese en varias partes:

Primeiramente seleccionamos o espazo no que levaremos a cabo a actividade (condicións de seguridades, chan adecuado, libre de obstáculos…), recollemos materiais pola zona que ofrezan distintas posibilidades sensoriais (follas verdes e secas, seixos, cortiza, liques desprendidos …), tendo en conta o respecto que debemos profesar polo medio natural,  e finalmente, deseñamos o percorrido sensorial.

A actividade consistirá en que as crianzas descalzas pasen por enriba dos elementos naturais recollidos.

Antes de comezar sentaremos todas no chan para pór en común o que imos facer, momento que será aproveitado para decidir se precisamos a axuda de outra persoa que nos sirva de apoio ou nos valemos por nós mesmas, descalzámonos e, de xeito ordenado, sen présas pasamos ao percorrido, deténdonos canto sexa preciso. Esta parte da actividade remata cando todas teñamos realizado o intinerario.

[youtube https://www.youtube.com/watch?v=bx9wbZEpifs?ecver=1&w=560&h=315]

O seguinte paso será sentármonos novamente voltando á calma, calzámonos e presentamos os elementos utilizados identificándoos polo seu nome, animando á exploración de cada un deles. Remataremos pondo en común as experiencias vivenciadas e introducindo a seguinte parte da nosa proposta.

Neste momento encontraremos no chan unhas caixas no mesmo número que elementos tivera o percorrido. Cada caixa incluirá un  deses elementos naturais. As caixas estará tapadas de xeito que non podamos ver o interior e teñamos que ir metendo as mans, para recoñecer o elemento de que se trata e as súas características (textura, volume, …).

Caixas sensoriais

Precisamos…

… Un espazo axeitado dentro do bosque.

… Un conxunto de elementos da natureza presentes na contorna: lique, seixos, froitos, sementes, paus, follas, tanto secas coma verdes, …

… Caixas de cartón preparadas para a exploración.